مصور رسمى زمان ناصر الدينشاه ( شرف ، شماره‌هاى 1 تا 87 سالهاى 1300 تا 1309 ه . ق . ) و مظفر الدينشاه ( شرافت ، شماره‌هاى 1 تا 66 سالهاى 1314 تا 1321 ه . ق . ) بشمار مىرفتند از نفايس هنرى اين مملكت بشمار مىروند كه گنجينهء خط استاد ميرزا محمدرضا كلهر و ميرزا زين العابدين ملك الخطاطين و نقاشيهاى ميرزا ابو تراب غفارى و ميرزا موسى و ميرزا مهدى مصوّر الملك به آنها ارزشى جاودانه و غير قابل ارزيابى بخشيده است . گذشته از اين ارزش بىهمتاى هنرى از نظر تاريخى نيز بيوگرافيهايى كه از رجال عصر ناصرى و عصر مظفرى در آنجا درج گرديده ، ارزشمند و در بعضى موارد منحصر به فرد است ، چنان كه در مورد محمد حسن ميرزا حشمت السلطنه تا آنجا كه نگارنده واقف است به نظر مىرسد كه تنها مرجعى باشد كه شرح حال او را هرچند به اختصار و با مدايحى كه لازمهء روزنامه‌هاى رسمى عصر قاجار بوده درج نموده است . فرهنگسراى يساولى با چاپ و انتشار اين كتاب خدمتى بس ارزشمند به فرهنگ و هنر اين مملكت نموده است . * * * پس از سپردن دستنوشتهء كتاب حاضر به ناشر و در اثنايى كه كتاب براى چاپ حاضر مىشد ، دو اثر گرانبهاى ديگر بر گنجينهء فقير منابع و مآخذ مربوط به بلوچستان افزوده گشت كه اشاره‌اى مختصر به آنها را در اينجا بىفايده نمىبينم : 33 - مجموعهء رسائل و مقالاتى در مورد بلوچستان به همّت آقاى ايرج افشار در بيست و هشتمين جلد از نشريهء فرهنگ ايران زمين ، تهران 1368 كه در زمستان 1370 منتشر گرديد . مجموعهء اين رسائل كه تحت عنوان كلّى « كتابچه‌هاى بلوچستان » در اين جلد از فرهنگ ايران زمين به چاپ رسيده‌اند شامل عناوين زير مىباشند : كتابچهء سياحتنامهء بلوچستان تأليف ميرزا مهدى خان سرتيپ قاينى كه بنابر توضيح جناب آقاى افشار ظاهرا در سال 1282 ه . ق . ( در زمان حكومت ابراهيم خان سعد الدوله در بلوچستان ) نگارش يافته ؛ جغرافياى بلوچستان كه آنطور كه جناب افشار توضيح داده‌اند ظاهرا مهدى نامى نويسندهء آن است و در سال 1304 ه . ق . ( بعد از غزل زين العابدين خان - اسعد الدولهء بعدى - از حكومت بلوچستان براى نخستين بار و انتصاب ابو الفتح خان ترك سرتيپ قزاق به جانشينى وى در همان سال ) نوشته شده است ؛ كتابچهء تحديد حدود بلوچستان كه ظاهرا همان قرارداد مرزى بين بلوچستان ايران و كلات است كه بنابر رأى حكميت ژنرال سر فردريك گلداسميد حكم انگليسى در كميسيون حكميت مرزى سال 1288 ه . ق . - 1872 ميلادى تهيه شد و به كوشش آقاى غلامرضا طباطبايى مجد از روى نسخه‌اى كه در كتابخانهء ملّى تبريز موجود است استنساخ گرديده ؛ و بالاخره رسالهء جغرافيا و تاريخ بلوچستان كه توسط آقاى خالقداد آريا در اختيار جناب آقاى ايرج افشار گذارده شده است . اين رساله ظاهرا همان رساله‌ايست كه آقاى باستانى پاريزى در مقالهء خود